Nederlandse artsen schrijven dit jaar waarschijnlijk 33 miljoen meer recepten uit dan in 2001. Tien oorzaken voor deze pillengekte.
1 Gemakzucht
Twintig kilo afvallen of een pilletje tegen een te hoge cholesterolwaarde? Een gemakzuchtige keus is gauw gemaakt. ‘Mensen denken als ik een pilletje neem, dan gaat het wel goed’, betreurt Erik van Rijn van Alkemade van het Nederlands Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik. ‘Het zou veel beter zijn als mensen op hun leven passen: minder drinken en meer sporten. Als je wel medicijnen slikt, terwijl je niets doet aan je voedingsgedrag, dan hebben de pillen veel minder zin. Alleen, hoe zorgen wij ervoor dat mensen zich daar aan houden?’
Liset van Dijk, programmaleider farmaceutische zorg bij het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg (Nivel), valt hem bij. ‘Een deel van de mensen is wellicht geholpen met afvallen. Lukt dat niet, dan is de keus aan de arts. Doe ik niets meer, of geef ik toch een geneesmiddel?’
2 Vaker verslaafd
Steeds meer Nederlanders – en ouderen in het bijzonder – kunnen niet zonder hun dagelijkse portie pillen. ‘Antidepressiva en kalmeringsmiddelen zitten heel erg in de lift, terwijl we weten dat je daar afhankelijk van kunt worden’, vertelt Van Rijn van Alkemade.
Het verslavende gebruik blijkt uit de groeiende hoeveelheid herhalingsrecepten en de stijgende voorschrijfduur van recepten. Vorig jaar was die 48 dagen, terwijl in 1991 slechts een gemiddelde voorraad van 38 dagen aan de patiënt werd meegegeven.
3 Steeds meer superdure geneesmiddelen
Het aantal superdure geneesmiddelen – kosten meer dan 500 euro per recept – stijgt explosief. In 2006 namen de kosten hiervan toe met 91 miljoen tot 573 miljoen euro, in 2002 was dit nog niet de helft. Op de lijst staan vooral medicijnen tegen kanker en reuma, maar ook immunoglobuline, botuline-toxine voor spastische kinderen. In 2006 kostte een middel gemiddeld 26,02 euro per voorschrift, tien jaar geleden was dit nog 18,71 euro. Medicijnen die (nog geen) drie jaar op de markt zijn, leggen een sterke claim op het toch al krappe zorgbudget. De kostprijs van middelen die sinds 2002 zijn geïntroduceerd, is met 76 euro per voorschrift drie keer zo hoog als gemiddeld.
4 Veranderende inzichten
Een deel van de stijging is volgens Van Rijn van Alkemade toe te schrijven aan ‘veranderende inzichten’. ‘We gebruiken in Nederland heel veel pijnstillers als ibuprofen en diclofenac. Het is bekend dat die medicijnen de maagwand kunnen beschadigen. Men gaat er steeds eerder toe over om naast deze pijnstillers standaard ook maagbeschermers te geven. Doordat we meer medicijnen gebruiken, voorkomen we ziekenhuisopnamen. Als je dat niet zou doen is de kans dat mensen een maagperforatie krijgen groter. Dat kost natuurlijk veel meer. Per saldo is meer medicijnen gebruiken dan toch goedkoper. Ander voorbeeld zijn de cholesterolverlagende statines. Nieuwe inzichten leren dat je daarmee hart- en vaatziekten kunt voorkomen.’
5 Minder lang in het ziekenhuis
Doordat Nederlandse patiënten steeds minder lang in het ziekenhuis liggen en eerder naar huis mogen, stijgt het medicijngebruik thuis. Besparingen en bezuinigingen op de ziekenhuiszorg leiden jaarlijks tot naar schatting 3 procent meer medicijnkosten.
Omdat de middelen die toegediend worden in het ziekenhuis niet in het particuliere medicijngebruik worden meegenomen, geeft dit een vertekend beeld. ‘Geneesmiddelen die verstrekt worden in het ziekenhuis worden nog niet landelijk ge-registreerd’, verklaart Liset van Dijk van Nivel. ‘De Stichting Farmaceutische Kengetallen is daar wel mee bezig.’
6 Groei van de bevolking
In 2001 bleef het Nederlandse inwonertal nog steken op krap zestien miljoen, inmiddels telt Nederland bijna 400.000 inwoners meer. Maar de bevolkingsstijging van nog geen 2,5 procent is duidelijk niet de hoofdoorzaak voor onze gulzige medicijnconsumptie.
7 Vergrijzing
De stijging van het geneesmiddelengebruik is vooral toe te schrijven aan de samenstelling van de bevolking. Van de dik 4,3 miljard euro die in 2006 is besteed aan geneesmiddelen is 40 procent (1,7 miljard) terug te voeren op personen van 65 jaar en ouder. ‘De levensverwachting stijgt en de groep ouderen wordt steeds groter’, aldus Van Dijk. ‘Zij gebruiken vooral hart- en vaatmedicatie.’
65-plussers gebruiken bijna drie keer zoveel geneesmiddelen als de gemiddelde Nederlander; 75-plussers zelfs vier keer zoveel. Met ruim 1,9 miljoen voorschriften was metoprolol tegen hoge bloeddruk en hartkrampen in 2006 het meest gebruikte geneesmiddel door ouderen. Op de tweede plaats staat de bloedplaatjesremmer acetylsalicylzuur (bijna 1,9 miljoen voorschriften), gevolgd door het slaapmiddel temazepam (ruim 1,4 miljoen).
8 Meer middelen in het pakket
Toelating van meer medicijnen tot het wettelijk verzekerde pakket, leidt ook tot een stijging van de kostenpost medicijnen. Zo besloot Balkenende IV op Prinsjesdag nog dat ouderen al vanaf hun zestigste – vijf jaar eerder dan gebruikelijk – een griepprik krijgen. Kosten 10 miljoen euro.
9 Nieuwe medicijnen
Waar drukke kinderen vroeger slechts als wildebrassen werden bestempeld, zonder dat er enig pilletje aan te pas kwam, krijgen zij nu al gauw het stempel ADHD. In 2006 namen de uitgaven aan middelen tegen ADHD toe met 7 miljoen euro.
10 Verspilling
Cijfers wijzen uit dat dik 3 procent van de voorgeschreven medicijnen simpelweg in de prullenbak verdwijnt. Van Rijn van Alkemade: ‘Soms komen mensen medicijnen niet eens ophalen bij de apotheek, zetten ze de pillen ongebruikt in hun medicijnkastje of maken ze de kuur niet af. Medicijnen komen dan in de vuilnisbak of men brengt het keurig terug naar de apotheek.’ De waarde van teruggebrachte geneesmiddelen is ruim honderd miljoen euro. Nederlandse artsen schrijven dit jaar waarschijnlijk 33 miljoen meer recepten uit dan in 2001. Tien oorzaken voor deze pillengekte.Gulzig grijpen naar medicijnenToenemend gebruik geneesmiddelen 65-plussers gebruiken bijna drie keer meer middelen dan de gemiddelde Nederlander
De kosten
Geneesmiddelen zijn goed voor 10 procent van het totale zorgbudget van 44 miljard euro. Via apotheken is er in 2006 ruim 4,3 miljard besteed aan middelen die binnen de verzekering vallen. De medicijnen tegen hoge bloeddruk en hartfalen namen het sterkst toe. Verder gebruikten Nederlanders meer middelen tegen een hoog cholesterol, reuma, diabetes, ADHD en maagklachten. Schadelijke bijwerkingen kosten de samenleving jaarlijks miljarden euro’s.
De toekomst
De Stichting Farmaceutische Kengetallen verwacht dat de totale uitgaven komend jaar stijgen met ruim driehonderd miljoen tot 4,6 miljard euro. Dit is ruim twee miljard meer dan in 1998. Door de vergrijzing zal het medicijngebruik in Nederland de komende 15 jaar stijgen met 13 procent. Als de bevolkingsgroei ook wordt meegerekend, zal het zelfs met eenvijfde toenemen.
De rest van Europa
Vooral Zuid-Europa staat erom bekend te graaien in het medicijnkastje. Ook onze buurlanden geven meer uit aan pillen. Belgen slikken 363 euro per persoon, Duitsers 424 en Fransen 501. Denen zijn hekkensluiter met 237 euro. De uitgaven in ons land zijn een kwart hoger, 299 euro.
De bronnen
Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK), Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg (Nivel), Nederlands Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik, FTTO Gelderse Vallei en SIR Institute for Pharmacy Practice and Policy.
