Minister Rouvoet heeft een kinderwens

Nederlanders mogen best wat meer baby’s maken, vindt minister voor Jeugd en Gezin André Rouvoet. De leider van de ChristenUnie wil de discussie openen over dit politiek gevoelige onderwerp. Meer kinderen kunnen helpen om de kosten van de vergrijzing op te vangen.

‘In Nederland zijn we over het algemeen vrij terughoudend met bevolkingspolitiek en daar kan ik me wel in vinden’, aldus Rouvoet in een interview met deze krant. Maar volgens de minister dwingen de kosten van de vergrijzing ons land wel tot nadenken. ‘Het is een interessante discussie die we moeten voeren.’

Met zijn pleidooi voor zo’n discussie knaagt Rouvoet aan een Haags taboe. Nederlandse politieke partijen willen over het algemeen niets weten van iets wat ook maar lijkt op bevolkingspolitiek. Oppositiepartijen en regeringspartijen reageren dan ook zeer terughoudend.

‘We bemoeien ons als overheid soms al tot achter de voordeur met kinderen’, zegt Kamerlid Anja Timmer van regeringspartij PvdA. ‘Tot in de bedstee gaat drie stappen te ver.’

Nederlandse vrouwen krijgen gemiddeld 1,7 kinderen. Om de vergrijzingskosten op te vangen is volgens Rouvoet, vader van vijf, een geboortecijfer van 2,1 ideaal. ‘Dat is het cijfer waar Europees van wordt uitgegaan.’

PvdA’er Timmer is niet overtuigd. ‘Met de kosten voor de vergrijzing valt het nogal mee. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de stijging van de kosten voor de gezondheidszorg, dan komt slechts een klein deel door de vergrijzing.’

SP-Kamerlid Marianne Langkamp wenst Rouvoet ‘veel succes’, maar op de steun van haar partij hoeft hij absoluut niet te rekenen. ‘Dat hele verhaal over de kosten van de vergrijzing vinden wij onzin. En bevolkingspolitiek vinden wij dus zeker niet nodig.’

Toch vraagt ook de socialiste zich af waarom vrouwen in Nederland relatief weinig kinderen krijgen. ‘Je hoort steeds meer dat vrouwen het krijgen van kinderen uitstellen’, zegt Langkamp. ‘Omdat ze het te druk hebben of het niet kunnen combineren met een baan.’ Over het wegnemen van die belemmeringen wil ze best praten. ‘We moeten potentiële ouders maximaal in staat stellen om, als ze dat zelf willen, kinderen te krijgen.’

PvdA en ook CDA zijn het daar van harte mee eens. ‘Maar we moeten het geboortecijfer niet koppelen aan de discussie over de vergrijzing’, waarschuwt CDA-Kamerlid Coskun Çörüz. ‘De keuze voor kinderen moet komen uit liefde en alleen daaruit. Kinderen als een oudedagvoorziening, of iets wat daar op lijkt, dat moeten we absoluut niet willen.’

Zie ook het interview met minister Rouvoet

Nederland Pillenland

Het medicijngebruik in Nederland is aan het exploderen. Artsen schrijven dit jaar waarschijnlijk 143 miljoen recepten uit. Dat is bijna tien per inwoner en 30 procent meer dan in 2001, zo blijkt uit onderzoek van De Pers.

De fikse stijging van het aantal recepten is extra verontrustend, omdat per recept ook steeds meer pillen over de toonbank gaan. In 2006 kregen patiënten gemiddeld voor 48 dagen medicijnen mee naar huis, in 1991 was dit nog tien dagen korter.

Steeds meer Nederlanders zijn verslaafd aan medicijnen. ‘Antidepressiva en kalmeringsmiddelen zitten heel erg in de lift, terwijl we weten dat je daar afhankelijk van kunt worden’, vertelt Erik van Rijn van Alkemade, plaatsvervangend directeur van het Nederlands Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik. ‘Het is de kunst om die pillen te gebruiken tot de depressie de kans heeft om te verdwijnen, maar het zijn, uitzonderingen daargelaten, geen middelen die je je hele leven hoeft te slikken. Veel Nederlanders doen dat wél.’

Het verslavende gebruik blijkt uit de groeiende hoeveelheid herhalingsrecepten. In bijna driekwart van de gevallen levert een apotheek een middel dat kort daarvoor ook al aan dezelfde patiënt is verstrekt. Jaarlijks schrijven artsen 96 miljoen herhalingsrecepten uit, ten opzichte van 34 miljoen eerste verstrekkingen. Bij cholesterolverlagers, bètablokkers, antidepressiva en slaapmiddelen is zelfs 91 procent een herhaling.

A pill for every ill lijkt steeds vaker het devies. Nederland telt zeker een half miljoen chronische pillenslikkers, waaronder 300.000 vrouwen. Stoppen met verslavende middelen blijkt voor velen van hen een onmogelijke opgave. Vooral antidepressiva, ontstekingsremmers, slaap- en kalmeringsmiddelen zijn bij vrouwen extra in trek. Apotheken leverden 81 miljoen keer aan een vrouw, tegen 56 miljoen keer aan een man. Omdat anticonceptie sinds januari 2004 voor vrouwen van 21 jaar en ouder niet meer standaard vergoed wordt, is het ‘pil-effect’ in deze cijfers te verwaarlozen. Dat dames ouder worden, speelt wel een rol.

Topper is het middel metoprolol tegen een te hoge bloeddruk. Deze bètablokker ging maar liefst 3,4 miljoen keer over de toonbank. Op twee staat het kalmeringsmiddel oxazepam dat 2,9 miljoen keer werd afgehaald. Geneesmiddelen zijn de snelst groeiende kostenpost in de gezondheidszorg. Totale kosten: 4,3 miljard euro, waarvan zeker dik honderd miljoen wordt verspild aan medicijnen die ongebruikt teruggaan naar de apotheek of in het riool verdwijnen. Het bewijs dat patiënten steeds vaker grijpen naar een potje pillen wordt gestaafd door de verkoop van medicatie die zonder recept verkrijgbaar is. De verkoop van zelfzorggeneesmiddelen is de afgelopen tien jaar met 70 procent gestegen.

Het Nederlands Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik vindt dat Nederlanders te gretig grijpen naar geneesmiddelen. Van Rijn van Alkemade: ‘Het is toch gif. De kans op bijwerkingen is altijd aanwezig en de effecten op lange termijn zijn ook lang niet altijd bekend.’

Lees ook de tien oorzaken van het gestegen medicijngebruik

Tien oorzaken voor de pillengekte

Nederlandse artsen schrijven dit jaar waarschijnlijk 33 miljoen meer recepten uit dan in 2001. Tien oorzaken voor deze pillengekte.

1 Gemakzucht

Twintig kilo afvallen of een pilletje tegen een te hoge cholesterolwaarde? Een gemakzuchtige keus is gauw gemaakt. ‘Mensen denken als ik een pilletje neem, dan gaat het wel goed’, betreurt Erik van Rijn van Alkemade van het Nederlands Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik. ‘Het zou veel beter zijn als mensen op hun leven passen: minder drinken en meer sporten. Als je wel medicijnen slikt, terwijl je niets doet aan je voedingsgedrag, dan hebben de pillen veel minder zin. Alleen, hoe zorgen wij ervoor dat mensen zich daar aan houden?’

Liset van Dijk, programmaleider farmaceutische zorg bij het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg (Nivel), valt hem bij. ‘Een deel van de mensen is wellicht geholpen met afvallen. Lukt dat niet, dan is de keus aan de arts. Doe ik niets meer, of geef ik toch een geneesmiddel?’

2 Vaker verslaafd

Steeds meer Nederlanders – en ouderen in het bijzonder – kunnen niet zonder hun dagelijkse portie pillen. ‘Antidepressiva en kalmeringsmiddelen zitten heel erg in de lift, terwijl we weten dat je daar afhankelijk van kunt worden’, vertelt Van Rijn van Alkemade.

Het verslavende gebruik blijkt uit de groeiende hoeveelheid herhalingsrecepten en de stijgende voorschrijfduur van recepten. Vorig jaar was die 48 dagen, terwijl in 1991 slechts een gemiddelde voorraad van 38 dagen aan de patiënt werd meegegeven.

3 Steeds meer superdure geneesmiddelen

Het aantal superdure geneesmiddelen – kosten meer dan 500 euro per recept – stijgt explosief. In 2006 namen de kosten hiervan toe met 91 miljoen tot 573 miljoen euro, in 2002 was dit nog niet de helft. Op de lijst staan vooral medicijnen tegen kanker en reuma, maar ook immunoglobuline, botuline-toxine voor spastische kinderen. In 2006 kostte een middel gemiddeld 26,02 euro per voorschrift, tien jaar geleden was dit nog 18,71 euro. Medicijnen die (nog geen) drie jaar op de markt zijn, leggen een sterke claim op het toch al krappe zorgbudget. De kostprijs van middelen die sinds 2002 zijn geïntroduceerd, is met 76 euro per voorschrift drie keer zo hoog als gemiddeld.

4 Veranderende inzichten

Een deel van de stijging is volgens Van Rijn van Alkemade toe te schrijven aan ‘veranderende inzichten’. ‘We gebruiken in Nederland heel veel pijnstillers als ibuprofen en diclofenac. Het is bekend dat die medicijnen de maagwand kunnen beschadigen. Men gaat er steeds eerder toe over om naast deze pijnstillers standaard ook maagbeschermers te geven. Doordat we meer medicijnen gebruiken, voorkomen we ziekenhuisopnamen. Als je dat niet zou doen is de kans dat mensen een maagperforatie krijgen groter. Dat kost natuurlijk veel meer. Per saldo is meer medicijnen gebruiken dan toch goedkoper. Ander voorbeeld zijn de cholesterolverlagende statines. Nieuwe inzichten leren dat je daarmee hart- en vaatziekten kunt voorkomen.’

5 Minder lang in het ziekenhuis

Doordat Nederlandse patiënten steeds minder lang in het ziekenhuis liggen en eerder naar huis mogen, stijgt het medicijngebruik thuis. Besparingen en bezuinigingen op de ziekenhuiszorg leiden jaarlijks tot naar schatting 3 procent meer medicijnkosten.

Omdat de middelen die toegediend worden in het ziekenhuis niet in het particuliere medicijngebruik worden meegenomen, geeft dit een vertekend beeld. ‘Geneesmiddelen die verstrekt worden in het ziekenhuis worden nog niet landelijk ge-registreerd’, verklaart Liset van Dijk van Nivel. ‘De Stichting Farmaceutische Kengetallen is daar wel mee bezig.’

6 Groei van de bevolking

In 2001 bleef het Nederlandse inwonertal nog steken op krap zestien miljoen, inmiddels telt Nederland bijna 400.000 inwoners meer. Maar de bevolkingsstijging van nog geen 2,5 procent is duidelijk niet de hoofdoorzaak voor onze gulzige medicijnconsumptie.

7 Vergrijzing

De stijging van het geneesmiddelengebruik is vooral toe te schrijven aan de samenstelling van de bevolking. Van de dik 4,3 miljard euro die in 2006 is besteed aan geneesmiddelen is 40 procent (1,7 miljard) terug te voeren op personen van 65 jaar en ouder. ‘De levensverwachting stijgt en de groep ouderen wordt steeds groter’, aldus Van Dijk. ‘Zij gebruiken vooral hart- en vaatmedicatie.’

65-plussers gebruiken bijna drie keer zoveel geneesmiddelen als de gemiddelde Nederlander; 75-plussers zelfs vier keer zoveel. Met ruim 1,9 miljoen voorschriften was metoprolol tegen hoge bloeddruk en hartkrampen in 2006 het meest gebruikte geneesmiddel door ouderen. Op de tweede plaats staat de bloedplaatjesremmer acetylsalicylzuur (bijna 1,9 miljoen voorschriften), gevolgd door het slaapmiddel temazepam (ruim 1,4 miljoen).

8 Meer middelen in het pakket

Toelating van meer medicijnen tot het wettelijk verzekerde pakket, leidt ook tot een stijging van de kostenpost medicijnen. Zo besloot Balkenende IV op Prinsjesdag nog dat ouderen al vanaf hun zestigste – vijf jaar eerder dan gebruikelijk – een griepprik krijgen. Kosten 10 miljoen euro.

9 Nieuwe medicijnen

Waar drukke kinderen vroeger slechts als wildebrassen werden bestempeld, zonder dat er enig pilletje aan te pas kwam, krijgen zij nu al gauw het stempel ADHD. In 2006 namen de uitgaven aan middelen tegen ADHD toe met 7 miljoen euro.

10 Verspilling

Cijfers wijzen uit dat dik 3 procent van de voorgeschreven medicijnen simpelweg in de prullenbak verdwijnt. Van Rijn van Alkemade: ‘Soms komen mensen medicijnen niet eens ophalen bij de apotheek, zetten ze de pillen ongebruikt in hun medicijnkastje of maken ze de kuur niet af. Medicijnen komen dan in de vuilnisbak of men brengt het keurig terug naar de apotheek.’ De waarde van teruggebrachte geneesmiddelen is ruim honderd miljoen euro. Nederlandse artsen schrijven dit jaar waarschijnlijk 33 miljoen meer recepten uit dan in 2001. Tien oorzaken voor deze pillengekte.Gulzig grijpen naar medicijnenToenemend gebruik geneesmiddelen 65-plussers gebruiken bijna drie keer meer middelen dan de gemiddelde Nederlander

De kosten

Geneesmiddelen zijn goed voor 10 procent van het totale zorgbudget van 44 miljard euro. Via apotheken is er in 2006 ruim 4,3 miljard besteed aan middelen die binnen de verzekering vallen. De medicijnen tegen hoge bloeddruk en hartfalen namen het sterkst toe. Verder gebruikten Nederlanders meer middelen tegen een hoog cholesterol, reuma, diabetes, ADHD en maagklachten. Schadelijke bijwerkingen kosten de samenleving jaarlijks miljarden euro’s.

De toekomst

De Stichting Farmaceutische Kengetallen verwacht dat de totale uitgaven komend jaar stijgen met ruim driehonderd miljoen tot 4,6 miljard euro. Dit is ruim twee miljard meer dan in 1998. Door de vergrijzing zal het medicijngebruik in Nederland de komende 15 jaar stijgen met 13 procent. Als de bevolkingsgroei ook wordt meegerekend, zal het zelfs met eenvijfde toenemen.

De rest van Europa

Vooral Zuid-Europa staat erom bekend te graaien in het medicijnkastje. Ook onze buurlanden geven meer uit aan pillen. Belgen slikken 363 euro per persoon, Duitsers 424 en Fransen 501. Denen zijn hekkensluiter met 237 euro. De uitgaven in ons land zijn een kwart hoger, 299 euro.

De bronnen

Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK), Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg (Nivel), Nederlands Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik, FTTO Gelderse Vallei en SIR Institute for Pharmacy Practice and Policy.

Niets slikken betekent vreselijke pijnen

Een van de Nederlanders die flink bijdraagt aan het medicijngebruik is Joke de Vries (66) uit Bergschenhoek. Een toren medicijnen is het gevolg van reumatoïde artritis, waar gemiddeld 1 op de 100 mensen aan lijdt. Al vijftig jaar heeft zij last van deze chronische vorm van gewrichtsreuma. Wekelijks slikt zij zes verschillende medicijnen. ‘Al bijna tien jaar gebruik ik methotrexaat. Een aardig zwaar middel dat het auto-immuunsysteem een beetje platlegt.’ Verder iets tegen botontkalking, een kalkpreparaat met vitamine D en een pil tegen de bijverschijnselen van de andere pillen. Dagelijks neemt ze ontstekingsremmende pijnstillers en maagbeschermers. ‘Als ik erg veel pijn heb, mag ik extra paracetamol innemen. Soms neem ik er drie of vier per dag. Maar ik blijf een bewuste patiënt.’

 

‘Natuurlijk wil ik liever geen medicijnen, maar als ik niets slik, krijg ik hele erge pijnen en gaan mijn vergroeiingen verder.’ Aan nieuwe, dure
medicijnen van meer dan 500 euro per recept waagt zij zich nog niet. ‘Dure medicijnen moet je bij jezelf injecteren of krijg je per infuus in het
ziekenhuis. Voor veel mensen met reuma, die vergroeide handen hebben zoals ik, betekent dit dat je bent aangewezen op verpleegkundigen of
mensen in je omgeving. Veel mensen realiseren zich dat niet. Als iedereen dure middelen neemt, zou dat niet te betalen zijn. Voor mensen bij wie de oude middelen niet werken, vind ik dat wél prima. Mijn motto is goedkoop als het kan, duur als het moet.’

 

De Vries, tevens voorzitter van de Rotterdamse Reumapatiëntenvereniging en lid van de werkgroep Medicijnbeleid van de Chronisch Zieken
en Gehandicaptenraad, vindt dat specialisten meer tijd moeten maken om de voors en tegens van medicijnen met hun patiënten te bespreken.
‘Als de groenteman mij schorseneer heeft zonder dat hij erbij zegt hoe je het klaar moet maken, is het niet te eten. Maar als je weet hoe dat moet, is het een delicatesse. Met medicijnen werkt het net zo.’

No-claimkorting in de zorg afgeschaft

De no-claim in de gezondheidszorg wordt afgeschaft in 2008, zo staat in het conceptregeerakkoord. De regeling die vooral ouderen, gehandicapten en chronisch zieken trof, moest mensen bewuster maken van de kosten in de zorg. Mensen die minder dan 255 euro zorg gebruiken, krijgen in 2007 nog wel het restant terug.

Voor het eerst in de historie krijgt Nederland een minister voor Jeugd en Gezin. Deze minister ressorteert onder een bestaand ministerie. Een vergelijkbare constructie is er nu voor de minister voor Ontwikkelingssamenwerking bij Buitenlandse Zaken. Tijdens de formatie wordt bekend onder welk ministerie de minister voor Jeugd en Gezin komt te vallen. ChristenUnie, CDA en PvdA zijn het eens over een generaal pardon. Afgewezen asielzoekers die voor 2001 Nederland binnen zijn gekomen krijgen alsnog een verblijfsvergunning.

Het taboe op het ‘H-woord’ is nog altijd van kracht, de hypotheekrenteaftrek blijft ongemoeid. Huren mogen de komende jaren niet harder stijgen dan de inflatie. De door liberalisering van de huurmarkt is daarmee definitief naar de prullenbak verwezen.

• Het nieuwe kabinet maakt achthonderd miljoen euro vrij voor milieu voor onder meer energiebesparende maatregelen. Belasting voor vervuiling gaat omhoog, zo worden vliegtickets duurder. Milieu wordt weer een ministerspost.
• De pil en de tandarts voor volwassenen worden weer geheel vergoed.
• De ontwikkeling van het gevechtstoestel de Joint Strike Fighter gaat door. In 2008 moet het definitieve besluit vallen of de luchtmacht de JSF aanschaft.
• Mensen tussen de 45 en 50 hoeven niet langer opnieuw te worden gekeurd voor de WAO. Het kabinet wil het voor werkgevers aantrekkelijker maken een oud-WAO’er in dienst te nemen en steekt zevenhonderd miljoen euro in reïntegratie.
• Snijden in het aantal ambtenaren en de bureaucratie in de zorg moet 750 miljoen euro opleveren.
• Kinderopvang wordt niet gratis zoals de PvdA had gewild, maar het kabinet steekt wel 750 miljoen euro in de verbetering en het goedkoper maken van crèches.
• De economische groei wordt geraamd op jaarlijks 2 procent. In 2011 willen de partijen een overschot op de begroting van 1 procent van het bruto binnenlands product