Nederland is klaar voor een vrouw als premier

Een homo mag ook. Maar een jood, een moslim of een ex-harddrugsgebruiker gaat voorlopig nog te ver.

Al sinds 1848 wordt Nederland bestierd door blanke mannen. Stuk voor stuk hebben ze een christelijke achtergrond. Netjes getrouwd, een braaf uiterlijk en ze zijn allemaal ergens in de veertig of ouder.

Waar de verkiezingsstrijd in de Verenigde Staten gaat tussen een vrouw, een zwarte man en een 70-plusser, zijn het op ons politieke podium Balkenende, Bos, Rouvoet, Wilders, Rutte en Marijnissen.

Vrouw of homo
Dat gaat veranderen. Negen van de tien deelnemers aan het onderzoek van De Pers en EénVandaag vindt het geen enkel probleem als de Nederlandse premier een vrouw is. Slechts 3 procent is faliekant tegen deze première. Ook tegen een homo als premier bestaat weinig bezwaar: slechts 13 procent wil geen homo.

De tolerantie tegen anders-gelovigen is een stuk kleiner. Slechts de helft van de ondervraagden vindt het acceptabel als de premier van Nederland joods is. Minder dan eenderde ziet een moslim zitten.

Vrouwen zijn toleranter dan mannen. Jongeren accepteren weer meer dan ouderen: van de tieners vinden vier van de vijf een premier van Surinaamse afkomst normaal, onder de 65-plussers is dat maar een kwart.

Surinaamse achtergrond
Van de vier grote etnische groepen zou een premier met een Surinaamse achtergrond de meeste kans maken. Een Antilliaan (door 43 procent geaccepteerd), een Turk (33 procent) of een Marokkaan (31 procent) zien de deelnemers voorlopig liever niet op het bordes naast de koningin.

Op de vraag of we een voormalige gebruiker van harddrugs aan het roer zouden willen hebben, zegt slechts 26 procent dit acceptabel te vinden.

In afnemende volgorde is er verder vooral onder jongeren draagvlak voor een Jood, een Surinamer, Antiliaan, Turk, Marokkaan of moslim. Misschien zelfs voor iemand die ooit harddrugs gebruikte.

Ouderen
Maar waar we collectief van gruwen (72 procent), is een premier van boven de zeventig. De 71-jarige Amerikaanse Republikein John McCain zou in Nederland vanwege zijn leeftijd geen enkele kans maken. Opmerkelijk. Ons staatshoofd is al decennialang een vrouw. En sinds kort nog 70-plus ook.

Genoeg blanke mannen met buikjes

Blanke mannen met buikjes uit Vinex-wijken, daar heeft het Rijk er meer dan genoeg van. Minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken verleidt nu ‘mensen met een kleurtje’.

Het is tegen elf uur als negentig hoog opgeleide allochtonen zich melden bij Stadspaleis Het Spaansche Hof in het oude centrum van Den Haag. Alleen de entree van het pand aan het Westeinde is al imposant. Laat staan het originele achttiende-eeuwse interieur met statige fluwelen gordijnen, glimmende kroonluchters en gouden ornamenten. Mensen ‘met een biculturele achtergrond’ werden gisteren op het ‘Double Click Event’ in de watten gelegd. Doel: het personeel van het roomwitte Rijk diverser maken.

‘Ergens tussen afstuderen en starten raken we jullie kwijt’, betreurt plaatsvervangend secretaris-generaal van het ministerie van Binnenlandse Zaken Philippe Raets (Belgisch). ‘De sleutel heb ik nog niet, want anders zaten we hier niet. Wat ik wel weet, is dat de Rijksoverheid het niet goed doet als er alleen maar blanke mannen met buikjes uit Vinex-wijken werken. Daar heb ik ook mensen met een bi-culturele achtergrond voor nodig. De poorten staan wijd open.’

‘U zegt wel: de poorten staan open, maar dat ervaar ik toch anders’, pareert Caroline Wlodarczyk (29, Poolse vader, Duitse moeder) zijn opmerking. ‘Ik heb een tijdelijk contract bij Buitenlandse Zaken. Daar willen ze me wel houden, maar er is een personeelsstop.’ Raets belooft zijn collega op het ministerie van Buitenlandse Zaken erop aan te spreken. Wlodarczyk heeft pech, want van alle dertien departementen zijn er twee niet vertegenwoordigd, waaronder Buitenlandse Zaken. Daar zijn voor minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken nog bakens te verzetten. Vandaag laat de PvdA-bewindsvrouw in elk geval niets aan het toeval over. Witte bolletjes met ham of kaas als lunch? Ho maar. Verse jus, thee in designkopjes, broodjes met gerookte zalm en garnalen en verse groente- en fruitsalades, warme wraps met kip.

Ondertussen voert Ter Horst ook intern de druk op tot ongekende hoogte. ‘Ik wil het aantal allochtonen bij het Rijk verdubbelen, vijftig mensen aanstellen op managementposities en de helft van de stageplaatsen met allochtonen bezetten. Je moet het doen, of je moet uitleggen waarom het niet is gelukt.’

Eigenlijk wil de bijna afgestudeerde Birgül Tiryaki (27, Turkse) helemaal niet in een hokje geplaatst worden. ‘Ik heb echt moeten wikken en wegen om hierheen te gaan. Ik wil geen special treatment, maar als het nodig is, dan moet het maar.’

Als er iemand is die ervaart dat het nodig is, is het Hayat (29, Marokkaanse). Ze heeft een master Educatie en Communicatie op zak, maar komt nergens aan de bak. ‘Ik kan prima sollicitatiebrieven schrijven en mijn cv ziet er werkelijk prachtig uit, maar als ik op gesprek kom, zien ze alleen een stukje textiel op mijn hoofd’, verwijst ze naar haar hoofddoek. Al drie maanden stuurt Hayat wekelijks drie tot vijf sollicitatiebrieven en elke zaterdag spit ze minimaal drie uur alle kranten door in de bibliotheek. ‘Ik ben hier om te ontdekken of ik geschikt ben om voor de overheid te werken.’

Öznur Taskin, recruiter diversiteit bij het Rijk, kan nog niet zeggen hoeveel stageplekken en startersfuncties op deze dag zijn vergeven.

Topambtenaar OCW: ‘We lopen een eeuw achter’

Van de duizend hoogste rijksambtenaren zijn er slechts vier allochtoon. De Pers spreekt met ‘je weet wel, die Molukker van OCW’.

‘Programmadirecteur Dialoog, Sociale Cohesie en Integratie’ staat er als titel op zijn visitekaartje. Maar nu even niet. Wegens familieomstandigheden heeft de topambtenaar van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap namelijk een half jaar sabbatical. Raymond Kaitjily hoopt op 1 januari weer aan de slag te kunnen. Toch maakt hij tijd voor een gesprek over het minderhedenbeleid van de overheid. Als Molukker én als oud-directeur personeel en organisatie bij het ministerie van Onderwijs en het Kadaster, gaat het onderwerp hem aan het hart.

Het steekt hem dat onder het hoofdstuk diversiteit in de jaarverslagen over hoge ambtenaren niet één staatje is opgenomen over etnische minderheden. ‘Er staat wel in wat het percentage vrouwen is, maar júíst het staatje minderheden ontbreekt. Toch snap ik het wel, want nog geen half procent allochtonen aan de top is wel héél weinig voor de grootste werkgever van Nederland.’

Samen met de directeuren Marilyn Haimé (Justitie), Tjark Tjin-a-Tsoi (Nederlands Forensisch Instituut) en Wiana van den Ingh-Partakusuma (VROM) vormt hij het selecte groepje van vier allochtone ambtenaren dat er wél in slaagde bij de overheid de top te bereiken.

Duizendbanenplan

Kaitjily’s progressieve ouders verhuisden al in 1965 uit de Molukse wijk. Zijn ouders en grootvader kwamen in één keer naar Nederland. ‘Ik ben de eerste generatie die hier is geboren’, vertelt de nu 46-jarige Molukker. In 1990 kwam hij via het ‘Duizendbanenplan’ voor Molukkers bij de overheid terecht. Ironisch genoeg voldeed hij eigenlijk niet aan de eisen van het plan dat Molukkers aan een baan moest helpen, omdat hij té hoog was opgeleid. Na zijn doctoraal Nederlands recht aan de Erasmus Universiteit volgde een postdoctorale opleiding bestuurskunde. Hij begon zijn loopbaan in het bankwezen.

Sinds begin 2005 is hij programmadirecteur Dialoog bij het ministerie van Onderwijs. Zijn directie coördineert het onderwijsbeleid op het gebied van veiligheid, radicalisering en extremisme. Het programma Dialoog is tijdens zijn sabbatical beëindigd. ‘In principe zou ik best bij de rijksdienst willen blijven’, licht Kaitjily toe. ‘Maar ik sluit ook niet uit dat ik de overheid ga verlaten. Allereerst zit ik er al zes jaar, op andere niveaus liggen voor mij ook uitdagingen en de markt trekt gewoon actiever aan je dan de Algemene Bestuursdienst.’

De ABD gaat over alle rijksambtenaren met een leidinggevende functie en eindverantwoordelijkheid over mensen en middelen. Zo benoemt de dienst de secretarissen-generaal, inspecteurs-generaal, directeuren-generaal en directeursfuncties. Kaitjily, die als HRM-directeur, met hetzelfde bijltje heeft gehakt, heeft de nodige kritiek op de dienst van minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken. ‘We zitten nog steeds in een fase waarbij we constant moeten aantonen wat de meerwaarde is van iemand van allochtone afkomst. Dat vind ik jammer. Het is nodeloze tijdverspilling. Het bedrijfsleven heeft met etnomarketing al een jaar of tien geleden uitgevonden dat inzicht in die groep tot betere marketing leidt.’

‘Het is een pijnlijke constatering, maar het bereik van de rijksoverheid ten opzichte van minderheden is bijna nul’, betoogt hij misnoegd. Op de vraag of hij zelf negatieve ervaringen heeft gehad vanwege zijn etniciteit, reageert Kaitjily terughoudend. ‘Voorbeelden zijn er, maar daarmee moet ik wel voorzichtig zijn. Ik heb meegemaakt dat een collega van mij zei: ‘Met jouw soort communiceer ik niet.’ Het woord soort spreekt boekdelen. Dat komt hard aan. Later bleek die man lijsttrekker van een niet nader te noemen partij. Ik heb hierover met een derde van gedachte gewisseld. Ik respecteer dat die man daar zo over denkt, maar ik ga daar geen energie in steken.’

Kaitjily heeft meer voorbeelden. ‘Samen met twee blonde collega’s had ik een afspraak met drie bewindslieden en een delegatie. De twee dames in kwestie hoefden zich niet te legitimeren en rara wie wel? Dat heb ik geweigerd, dan hadden ze dat ook aan de anderen moeten vragen of aan niemand. Ik heb gezegd: anders ga jij maar aan de bewindslieden uitleggen dat ik niet naar binnen mocht. De reactie was dat ze mijn naam niet goed konden spellen, maar daar hadden ze niet eens naar gevraagd. Aan mij hebben ze nooit gevraagd hoe het is om als allochtoon op te groeien binnen het rijk, met alle weerstanden van dien.’

Verkeerd beeld

Vraag is ook waarom allochtonen zelf weinig interesse tonen in het werk bij het rijk. Volgens de oud-directeur Personeel en Organisatie verschilt de motivatie per bevolkingsgroep. ‘Bij Turken is het ondernemerschap hot. Dat is veel hipper dan werken bij de rijksoverheid. Hoewel ze volgens mij wel heel goed aan de weg timmeren in gemeenteland.’ Vluchtelingen hebben volgens Kaitjily vaak een verkeerd beeld van wat de overheid is. ‘Als je uit een dictatoriale staat komt, kijk je daar natuurlijk heel anders tegenaan.’

Als het aan Kaitjily ligt, krijgt elk ministerie een taakstelling opgelegd. ‘Al is het maar één persoon per departement per jaar.’ De topambtenaar vindt dat de overheid onvoldoende inspeelt op de gevolgen van de vergrijzing. ‘Het is een strategisch weeffoutje van de ABD, want het vervangingsvraagstuk staat al voor de deur. Dat duurt nog maar een jaar of vijf. Volgens mij hebben de afgelopen jaren aangetoond dat het huidige beleid niet werkt. Er is volgens mij ook onvoldoende budget voor dit soort dingen. De overheid dreigt in de concurrentieslag met het bedrijfsleven de boot te missen. Als de krapte op de arbeidsmarkt zich aandient, dan vist de overheid achter het net. Ik vind het dapper dat minister Ter Horst dit op de agenda zet. Ik weet alleen niet of het ambtenarenapparaat het aan kan. Je had al een pooltje van mensen moeten hebben. Er is in Nederland nog nooit een allochtone directeur-generaal of secretaris-generaal geweest. Als we in dit tempo doorgaan, doen we er nog een eeuw over.’

Interview Maureen Sarucco, De fluisteraar van Job Cohen

Maureen Sarucco is al 25 jaar hoofd veiligheid van Amsterdam. Toch geeft ze slechts zelden interviews. De Pers duikt met de Nederlandse Condoleezza Rice ‘de bunker’ in.

Achter een bomvrije deur in de kelder van het stadhuis is het crisiscentrum. ‘De bunker’, oppervlakte ongeveer 500 vierkante meter, ligt aan de westkant van de Stopera. Bij rampen en crises heeft Maureen Sarucco de leiding. ‘Ik ben technisch voorzitter van de rampenstaf’, zegt ze, wijzend naar het spreekgestoelte in het zenuwcentrum. ‘De burgemeester heeft daardoor zijn handen vrij om zich met de inhoud te bemoeien.’

Uiterst zelden spreekt de rechterhand van Job Cohen met de media. Geert Mak interviewde haar in 1995 en Het Parool in 2004. Maar als Sarucco verkozen zou worden tot Overheidsmanager van het Jaar 2007, kon ze er niet omheen. Voor één keer stemde ze in met een gesprek, áls ze tenminste zou winnen. Dat deed ze.

In ruim 25 jaar groeide de afdeling van vier tot zestig man en zag zij heel wat crises aan zich voorbijtrekken. De vergelijking met de Afro-Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice is gauw gemaakt. Zij was jarenlang veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president. Het roept dubbele gevoelens op bij de op Curaçao geboren Sarucco, die Surinaamse ouders heeft. ‘Aan de ene kant vind ik het bijzonder complimenteus. Het is geweldig wat zij als zwarte vrouw heeft bereikt, maar ik heb niet dezelfde politieke voorkeur. Ik ben geen Bush-fan.’

Het leven in de luwte blijft voor haar een heel bewuste keuze. ‘Ik functioneer het best in de schaduw van de burgemeester. Hoe dichter je tegen een bestuurder aanzit, hoe terughoudender je moet zijn met publiciteit. Ik heb te veel mensen over hun ego zien struikelen. Mijn toegevoegde waarde uit zich niet publicitair, maar in wat ik in de oren van de burgemeester fluister.’

Ook na de moord op Theo van Gogh in 2002 – volgens haar ‘een vreselijke tijd’ – stond ze aan de zijde van PvdA-burgervader Job Cohen. ‘In die dagen heb ik wakker gelegen. Hoe houden we onze samenleving bijeen? Ons motto is binden en grenzen stellen, die twee kunnen niet zonder elkaar. Maar die manier van denken stond onder druk.’ Toch is ze trots op de manier waarop Amsterdam handelde na de moord op Van Gogh. ‘Het was moeilijk, want er is iemand doodgegaan, maar we hebben géén rellen gehad. Op zo’n moment houden we de vinger aan de pols van de samenleving. We willen precies weten wat op elke hoek van elke straat speelt. Loopt de spanning op? Moeten we interveniëren?’

Het zijn volgens haar bij uitstek momenten waarop ambtenaren de deur uit moeten. ‘Ook al zit je in schaal veertien, ga weg achter dat bureau. De straat op, naar scholen en jongerencentra. Met één druk op de knop kunnen we ambtenaren activeren. Als je ook maar even onrust ruikt, sturen we iemand om uit te leggen wat er aan de hand is.’

Job Cohen is volgens sommigen te soft. Maar Sarucco staat binnen de gemeente Amsterdam juist bekend om haar harde aanpak. Of dat botst? ‘Nee, oh nee, helemaal niet!’ roept ze luid. ‘Het gaat hartstikke goed met de veiligheid in Amsterdam. Alleen men wil dat niet zien. Ik vind echt dat de hoofdstad geen betere burgemeester kan hebben.’

Toch waren er recent rellen en autobranden in stadsdeel Slotervaart, nadat de politie een messenstekende Marokkaanse man had doodgeschoten. ‘Amsterdam West is een zorgenkind. Daar zijn urgente problemen.’ Sarucco pleit voor een bredere aanpak van de criminaliteit. ‘Een jongere oppakken en drie jaar opsluiten, daar win je niets mee. Ik hoef u niet uit te leggen hoe groot het risico is dat een jongen zonder uitzicht op werk ontspoort. Laten we in godsnaam iets doen aan onderwijsachterstanden.’

Hoewel veiligheid eigenlijk een politietaak is, ziet Sarucco ook een grote rol weggelegd voor Marokkaanse straatcoaches. ‘Zij spreken de taal van de straat, rijden rond op een fiets en spreken jongeren aan op hun gedrag. Wie ben je? Waarom doe je dat? Waar woon je? Binnen vierentwintig uur moeten zij bij het huis aankloppen en een gesprek met de ouders aangaan. We komen gezinnen binnen door gebruik te maken van de Marokkaanse gemeenschap zelf.’

De spanningen tussen autochtonen en allochtonen doen haar denken aan de tijd dat ze in dienst trad bij de gemeente. ‘Het roept bij mij een déjà-vu-gevoel op’, zegt zij verwijzend naar de frictie die er begin jaren tachtig in Amsterdam was met de Surinaamse bevolking. ‘Nu ligt het accent op de Turkse en Marokkaanse bevolking.’ De minderhedenproblematiek was voor Sarucco, die begin dit jaar zelf nog een maand in Suriname doorbracht, een van de redenen om bij de overheid te gaan werken. ‘Ik wilde bouwen aan de samenleving.’

Hoogte- en dieptepunt in haar carrière was de Bijlmerramp in 1992. Een dieptepunt omdat er 43 doden vielen en het vliegtuig niet alleen een gat boorde in de flat in de Amsterdamse Bijlmermeer, maar ook in de Surinaamse gemeenschap die daar volop vertegenwoordigd is. ‘De toenmalige directeur zat op dat moment in Amerika, dus ik moest hem plotseling vervangen’, vertelt ze. ‘Professioneel was het een hoogtepunt, omdat je op dat moment het beste uit jezelf moet halen. Als er crisis is, daalt mijn hartslag en word ik heel rustig van binnen. Ik denk dat dat een van de dingen is die maakt dat ik een goede crisismanager ben. Pas twee maanden na de Bijlmerramp kon ik een nacht niet slapen. In de bunker hadden we via camera’s dag en nacht zicht op wat er gebeurde. Je zag hoe lijken werden weggedragen. Al die beelden flitsten langs me heen. Ik ben opgestaan en gaan schrijven in mijn dagboek. Uren! Ik werd me daar pas van bewust toen mijn hand totaal verkrampt was. Ik was doodmoe, ben gaan slapen en de volgende dag was het goed. Ik heb het boek bij mijn rijtje dagboeken gezet en nooit meer gelezen wat ik heb geschreven.’

Met haar familie heeft ze een sterke band. ‘Ik kom uit een gezin waar je van kinds af wordt bijgebracht dat je familie belangrijk is.’ Ook haar 92-jarige moeder woonde de prijsuitreiking van de Overheidsmanager van het jaar bij. ‘Totdat ik vijftig was woonde ze bij mij’, vertelt Sarucco. ‘Ik kom niet uit een cultuur waar je je ouders in een bejaardenhuis zet.’

De 55-jarige Sarucco, jongste in een gezin van zes, is niet getrouwd en heeft geen kinderen. Is dat een consequentie van de vele uren die zij maakt? ‘Dat heeft er onherroepelijk mee te maken. Mijn functie is zó bevredigend, joh. Daar kan ik mijn creativiteit in kwijt. Je hebt maar zoveel passie, die zit in mijn werk.’

Interview minister Eurlings: De files oplossen is gratuite uitspraak

De jongste telg van het kabinet moet Nederland genezen van het verkeersinfarct. De CDA-wonderboy over de kilometerheffing, het drukste spoornet ter wereld en het gebrek aan pils in de ministerraad.

Even voorbij een schaalmodel van de door astronaut Wubbo Ockels ontwikkelde superbus, zetelt de minister van Verkeer en Waterstaat. Na een aantal vrouwen van middelbare leeftijd, werd deze Limburgse dertiger gevraagd. Het kost hem ‘zeker tachtig uur’ per week. Maar het is een ‘prachtjob’, of zoals hij in zijn onvervalst Limburgs zegt: ‘Proagsjob’.

‘Wij hebben op momenten veel lol in de ministerraad’, benadrukt hij tegen de geruchten in. ‘Er moet gewerkt worden, maar er is een prima verstandhouding tussen de mensen aan tafel. Dat is nodig ook, je zit zoveel uur met elkaar in de Trêveszaal.’

Pils

De meeste grappen maakt hij met Ronald Plasterk van Onderwijs. ‘Op een gegeven moment werd het wat laat en zegt hij: Camiel, heb je ook zo’n zin in een pils? Ik zeg: je haalt me de woorden uit de mond. Maar dat schijnt niet te regelen te zijn. Wat dat betreft zullen we het niet van de Trêveszaal moeten hebben.’

Morgen treedt Eurlings aan om de begroting van zijn ministerie in de Tweede Kamer te behandelen. De invoering van de omstreden kilometerheffing staat centraal. Het kabinet wil in 2011 een kilometerheffing voor vrachtwagens invoeren. Een jaar later zijn personenauto’s aan de beurt. In 2016 moet het nieuwe systeem gaan gelden voor het hele Nederlandse wegennet. ‘Het landelijke systeem dat wij willen is uniek in de wereld. Als je veel rijdt, ga je meer betalen. Als je buiten de spits rijdt, ga je erop vooruit. Zit je continu in de spits, dan betaal je meer. Het heeft grote effecten op de files’, voorspelt Eurlings.

Een groot infrastructuur- én ICT-project ineen, wil hij daar zijn politieke lot wel aan verbinden? De anders zo spraakzame Eurlings valt even stil. ‘Ik wil erop afgerekend worden dat we het echt gaan doen. Maar ik heb de Kamer wel gezegd: onderschat de technische risico’s niet. Het is heel spannend.’

Kroonprins

Is het een slimme zet van het CDA om zijn enige kroonprins juist op het afbreukgevoelig Verkeer en Waterstaat te zetten? ‘Ik geloof niet dat dat een rol heeft gespeeld’, betoogt Eurlings. ‘Maar moet politiek carrièreplanning zijn? Ik kijk niet verder vooruit dan drie jaar. Dat is voor mij de manier om puur te blijven. Ik zet me af tegen politiek als carrièreplanning. Gekscherend voegt hij toe: als je koning wilt worden, laat je dan vooral geen kroonprins noemen.’

Oké dan, of hij het volgende rijtje even af wil maken. ‘Jongste raadslid, jongste Kamerlid, jongste minister, jongste…’ Eurlings lacht en er valt een stilte… ‘Jongste filebestrijder. Als ze mij zo over drie jaar zien, dan ben ik geslaagd. De files oplossen, dat zou echt een belachelijke en gratuite uitspraak zijn. Maar de gelatenheid dat wij er toch niets aan kunnen doen, daar leg ik me niet bij neer.’

Dat Eurlings bakens wil verzetten op het spoor, viel ook de ambtenaren van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid op. Zijn ambitie om jaarlijks vijf procent extra reizigers met de trein te laten gaan klinkt stellig. Maar zelfs zijn eigen ambtenaren betwijfelen of dat haalbaar is. Bladerend door zijn papieren benadrukt hij dat het wetenschappelijk instituut alleen de groei van het aantal reizigers wat minder hoog had ingeschat. ‘Natuurlijk hebben we daarover gesproken. Het KiM geeft aan dat het aantal treinreizigers niet groeit bij ongewijzigd beleid. Maar wij hebben juist gewijzigd beleid.’

Denkt Eurlings nou werkelijk dat hij met een ‘treintraining’ ouderen die al jaren gewend zijn aan autorijden, alsnog de trein in krijgt? ‘Het klinkt banaal, dat geef ik toe. Ik heb er zelf ook echt vraagtekens bij gezet, maar het is een manier waarop je de trein weer in beeld brengt. Voor veel ouderen is de trein nu een ver-van-mijn-bedshow.’

‘Maar vergeet niet, Nederland is het land met het drukst bereden spoornet van de hele wereld en we zitten in de top-3 qua punctualiteit, wereldwijd hè. Dat is gigantisch. De treinen zitten stampvol.’

Rek

En toch kunnen er volgens de CDA-bewindsman nog wel wat treinen bij. ‘We moeten kijken hoeveel rek er nog in zit. Maar kijk je over deze regeerperiode heen, dan zul je nu moeten besluiten mega-investeringen te doen. Tot nu toe was het beeld dat het spoor af is, maar dat is niet zo.’ Voor het eerst sinds jaren, benadrukt Eurlings, wil het kabinet investeren in de capaciteit van het spoor. ‘Anders loopt het helemaal-helemaal vast.’

Daarbij wil Eurlings afrekenen met het beeld dat NS en Prorail ‘oorlog op het spoor’ voeren en elkaar bij storingen de zwartepiet toeschuiven. ‘Het wordt één aanpak, dat is de enige manier waarop we resultaat kunnen behalen. De NS investeert gigantisch in nieuwe treinen. Nog voor het eind van het jaar komen er honderd nieuwe treinstellen bij. De Rotterdamse haven heeft mij al gezegd dat er dit jaar weer dertien procent meer containers komen, waarvan veel over het spoor gaan. Dat botst steeds meer met onze ambitie voor de groei van het personenvervoer. Wij nemen nog dit jaar een besluit over een mega-investering in openbaar vervoer rond Amsterdam en Almere.’

Op de lange termijn schat Eurlings 4,5 miljard euro nodig te hebben om tussen 2012 en 2020 het overvolle spoor te ontlasten. De oppositie noemde zijn plan ‘een druppel op de gloeiende plaat’, omdat hij de komende vier jaar slechts 200 miljoen over zou hebben voor het spoor. ‘Ik zit nu al op 2,35 miljard euro en ik committeer me aan het bedrag van 4,5 miljard. Als ik het nu besluit, zullen die rails er straks liggen.’

Spijkerbroek en studententrui

Gaat hij zelf nog wel eens met de trein? ‘Af en toe heb ik de behoefte om even alleen te zijn. Als ik een keer vrij heb ’s avonds in het weekend, pak ik de trein naar Maastricht, gewoon spijkerbroek, studententrui aan. Geen auto en geen chauffeur die aan je vraagt: wanneer gaat u terug?’ Maar zo vaak komt het er niet van. ‘De eerste avond dat ik minister was, wilde mijn chauffeur mijn koffers vast naar mijn kamer brengen. Ik zeg: sorry Harry, maar dat heb ik vanmiddag al zelf gedaan. Hij kijkt me verbouwereerd aan en zegt: minister, ik heb het niet over uw kleren. Kwamen er twee grote jepperds van koffers met allemaal stukken. Ik zeg: het is nu half twaalf, ik moet morgen om half acht weer weg, wanneer moet ik dat doen? Tja, zegt hij, daar had je over na moeten denken voordat je minister werd. Ik kan vrij diep gaan, maar op een gegeven moment is de kaas echt op. Dus ’s avonds laat doe ik niets meer, maar ik sta ’s ochtends om zes uur op met een paar koppen koffie. Anders houd je het niet bij.’

Campagne OV-chipkaart piekt te vroeg: Slechts 2 procent bussen, trams en treinen doet mee

‘Eén kaart voor tram, trein, bus en metro’, luidt de slogan voor de OVchipkaart. Uit een inventarisatie blijkt dat het systeem in de praktijk slechts in een miniem aantal trams, bussen en treinen aanwezig is. 

Vol enthousiasme gaf minister Peijs van Verkeer en Waterstaat op 1 februari het startsein voor een grote reclamecampagne die Nederland vertrouwd moet maken met het nieuwe betaalmiddel voor het openbaar vervoer. ‘Weg met al die losse kaartjes. Een hartelijk welkom voor de OVchipkaart’, zo luidde haar devies. De chipkaart moet vanaf 1 januari 2009 papieren treinkaartjes, abonnementen en strippenkaarten vervangen.

Uit een inventarisatie van deze krant blijkt dat in slechts twee procent van de Nederlandse bussen reizen met de OV-chipkaart mogelijk is. Als u de kaart in de bus wilt testen, dient u hiervoor af te reizen naar de bussen van Connexxion in de Hoeksche Waard. Op het traject Voorne- Putten, inclusief Ridderkerk en Barendrecht rijden vooralsnog de enige bussen in Nederland met het systeem.  ‘In totaal zijn er 160 bussen uitgerust met de OV-chipkaart’, vertelt woordvoerder Herman Opmeer van Connexxion. In Nederland rijden in totaal ruim zevenduizend bussen, de rekensom leert dat in slechts twee procent van de bussen geen strippenkaart meer nodig is.

Ook in de trein zijn nog nauwelijks OV-chipkaarten gesignaleerd. Alleen op het traject van de NS tussen Rotterdam Centraal en Hoek van Holland is het mogelijk om de chipkaart te gebruiken. De Nederlandse Spoorwegen verdienen op dit traject naar schatting één procent van de totale omzet.

De Nederlandse tram spant de kroon. Volgens de website www.ovchipkaart. nl valt er nog in geen enkele tram gebruik te maken van het nieuwe elektronische betaalmiddel. Woordvoerders van de Rotterdamse vervoerder RET, het Haagse HTM en Connexxion verklaren dat de chipkaart nog niet in gebruik is in de tram en de bus. In de praktijk is de chipkaart dus alleen breed ingevoerd in de metro. Eind 2005 is de OV-chipkaart geïntroduceerd in de Rotterdamse metro en sinds de zomer van 2006 in de Amsterdamse metro.

Is het niet wat vroeg om de Nederlandse burger ‘grootschalig te informeren’ over de komst van de kaart als slechts nul tot twee procent van de treinen, trams en bussen er gebruik van maakt? ‘In de loop van 2007 wordt het wél actueel om met name in de Randstad de chipkaart te gaan gebruiken, je bereidt de mensen voor’, verklaart een woordvoerder van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. ‘Als je de chipkaart in 2007 wilt uitrollen, moet je mensen ervan op de hoogte stellen.’ De woordvoerder van het ministerie zegt geen overzicht te hebben van de kosten van de reclamecampagne via radio, tv (via Postbus 51), advertenties in kranten en tijdschriften, internetadvertenties, folders en de website.

Hoewel de eerste studie naar de OV-chipkaart laat zien dat de kaart ingevoerd zou worden tussen 2004 en 2007, houdt het ministerie van Verkeer en Waterstaat vol dat het project niet vertraagd is. ‘Met deze inspanning moet het lukken om heel Nederland per 1 januari 2009 over te schakelen op de chipkaart. Daarvoor ben je nu op de goede weg.’ Volgens het rapport ‘De maatschappelijke kosten en baten van de invoering van de OV-chipkaart’, dat Peijs november 2003 naar de Kamer heeft gestuurd, kost het tegelijkertijd in de lucht houden van beide kaarten naar schatting vijftig miljoen euro per jaar. Deze kosten worden betaald door de consument, OV-bedrijven, het rijk en decentrale overheden.

Ministersploeg Balkenende IV compleet: Kabinet klaar

‘Als een stap door de spiegel van Alice in Wonderland’, zo ervaart nieuwkomer Ronald Plasterk zijn overstap van de wetenschapnaar een ministerspost. Plasterk komt in Balkenende IV voor de PvdA op Onderwijs.

Plasterk, overtuigd atheïst, is één van de meest markante persoonlijkheden in het zestien ministers tellende christelijk-sociale kabinet van Balkenende, dat gisteravond definitief ingevuld werd. De ministersploeg telt vijf vrouwen, van wie PvdA-leider Bos er, zoals hij beloofde, drie levert. Opvallende afwezige in PvdA-kring is Ahmed Aboutaleb. Hoewel Bos hem vorig jaar nog expliciet tipte voor een post moet Aboutaleb nu genoegen nemen met een staatssecretariaat van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De van oorsprong Marokkaanse Aboutaleb is de eerste Marokkaanse bewindspersoon van Nederland.

Meest in het oog springende naam bij de christendemocraten is CDA-ideoloog en soulmate van Balkenende Ab Klink op Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Jongste minister wordt de 33-jarige Camiel Eurlings, op dit moment Europarlementariër voor het CDA. Hij gaat naar Verkeer en Waterstaat. Maxime Verhagen, de afgelopen jaren CDA-fractievoorzitter, wordt zoals verwacht minister van Buitenlandse Zaken. De afgetreden minister van Justitie Piet Hein Donner keert terug op de zwaarbevochten post Sociale Zaken.Oudgediende Ernst Hirsch Ballin wordt net als in Lubbers III en Balkenende III minister van Justitie. Maria van der Hoeven verruilt Onderwijs voor Economische Zaken. Het Tweede Kamerlid Gerda Verburg, in het verleden werkzaam bij de christelijke vakbond CNV én boerendochter, gaat het ministerie van Landbouw leiden.

PvdA-Kamerlid Bert Koenders wordt minister voor Ontwikkelingssamenwerking. De vrouwen bij de PvdA zijn oud-burgemeester van Nijmegen Guusje ter Horst op Binnenlandse Zaken en oud-vakbondsvrouw Ella Vogelaar op de nieuwe post Integratie en Wijkverbetering. Eerste Kamerlid en professor duurzaam ondernemen Jacqueline Cramer krijgt de post van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM). De ChristenUnie levert zoals verwacht André Rouvoet voor de nieuwe post Jeugd en Gezin en senator Eimert van Middelkoop op Defensie. Excellentie Cees van der Knaap behoudt ook in Balkenende IV zijn staatssecretariaat op Defensie.

Columnist Plasterk aarzelt even als hij gisteravond de telefoon opneemt en de vraag voorgelegd krijgt hoe de overstap te duiden. ‘Ik moet heel eerlijk zeggen dat mij net is verteld dat het als niet netjes wordt beschouwd als ik inhoudelijke interviews ga geven, terwijl mijn voorganger nog op haar post zit. Hoe graag ik het ook zou willen. Ja, het is een verbluffende stap. Ik kom uit de onderwijssector, maar ik kom niet uit het openbaar bestuur. Voor mij is het echt een stap van de ene naar de andere wereld, als een stap door de spiegel van Alice in Wonderland.’ Komende dagen zal Balkenende alle kandidaat-bewindslieden ontvangen. Naar verwachting staat het nieuwe kabinet volgende week donderdag op het bordes. Aanstaand CDA-minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken gaat vanochtend als eerste langs bij formateur Jan Peter Balkenende.

CDA-partijvoorzitter Marja van Bijsterveldt en PvdA-kamerlid Sharon Dijksma worden beiden staatssecretaris onder minister van Onderwijs Plasterk. Van Bijsterveldt krijgt de portefeuille Media en Cultuur. In totaal krijgt de PvdA zes staatssecretariaten, het CDA krijgt er vier en de ChristenUnie mag er één leveren.

ANWB tegen kabinetsvoorstel

De ANWB vreest dat tolheffing op knelpunten bij grote steden leidt tot sluipverkeer. Ook is de bond bang dat dit ten koste gaat van het draagvlak voor kilometerheffing.

De ANWB wijst het voorstel van CDA, PvdA en ChristenUnie uit het regeerakkoord voor gefaseerde invoering van kilometerheffing van de hand. ‘Het is bijzonder slecht uit te leggen als je straks op de ene plek wel moet betalen voor het gebruik van de weg en op de andere niet’, stelt woordvoerder Markus van Tol. ‘Omrijden om aan knelpuntenheffing te ontkomen, kan een heel vervelend bijeffect zijn voor andere wegen die niet op de extra filedruk berekend zijn.’ Het secundaire wegennet mag volgens de bond niet worden gebruikt ‘als bypass van het hoofdwegennet’.

‘Dat het kabinet deze periode al wil beginnen met de invoering van kilometerheffing vinden wij aan de snelle kant’, zegt Van Tol. ‘Het gevaar is dat het minder zorgvuldig gaat en dat het draagvlak kost.’ De ANWB doelt daarmee op het positieve advies van het Platform Anders Betalen voor Mobiliteit onder voorzitterschap van voormalig ANWB-voorzitter Paul Nouwen. In mei 2005 pleitten organisaties als VNO-NCW, MKB Nederland, Transport en Logistiek Nederland, Natuur en Milieu en de ANWB voor de invoering van een landelijke kilometerprijs. Minister van Verkeer en Waterstaat Karla Peijs stelde daarna dat landelijke invoering in 2012 mogelijk was. ‘Maar dat was al ambitieus’, zegt Van Tol.

‘Kilometerheffing veel eerder invoeren dan 2012 kan niet’, stelt Paul Nouwen, voorzitter van het Platform Anders Betalen voor Mobiliteit. ‘Het systeem moet voldoen aan een aantal technische eisen en er moeten verschillende fiscale wetten voor worden aangenomen voor je de motorrijtuigenbelasting en de wegenbelasting kunt vervangen door een prijs per kilometer.’

TomTom in gesprek over kilometerheffing: Omrijden tegen tol

Producent van navigatiesystemen TomTom is in gesprek met Rijkswaterstaat over de invoering van kilometerheffi ng op de Nederlandse autosnelwegen.

TomTom ontwerpt mogelijk een systeem waarmee automobilisten tolwegen kunnen mijden. ‘TomTom denkt mee over de invoering van kilometerheffing en is hierover in gesprek met Rijkswaterstaat’, aldus een woordvoerder van TomTom. ‘We hebben nu de vakantieoptie, waardoor je bijvoorbeeld in Frankrijk over nationale wegen wordt omgeleid, zodat je geen tol hoeft te betalen’.

Komt TomTom straks ook met een Nederlandse variant als de ‘OmOm’? ‘Het is nog veel te vroeg om het daarover te hebben,’ zegt de woordvoerder lachend. ‘Maar ik vind het een heel leuke woordspeling.’

Uit het regeerakkoord van CDA, PvdA en ChristenUnie blijkt dat het nieuwe kabinet enthousiast van start wil gaan met de invoering van kilometerheffing. Het liefst zelfs nog voor 2012, het jaar waarin de omstreden heffing oorspronkelijk zou worden ingevoerd, maar desnoods gefaseerd.

Het kan zijn dat in eerste instantie alleen vrachtverkeer de heffing moet betalen. Een andere optie is om te beginnen met zogenaamde ‘knelpuntenheffing’ op drukke wegen rond bijvoorbeeld de steden Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Arnhem en Nijmegen.

De ANWB vreest dat invoering van tol op het hoofdwegennet zal leiden tot sluipverkeer. ‘Dat kan een heel vervelend bijeffect zijn voor andere wegen die niet op de extra filedruk zijn berekend’, zegt ANWB-woordvoerder Markus van Tol. Paul Nouwen, de voorzitter va het Platform Anders Betalen voor Mobiliteit, stelt dat de kilometerheffing niet vóór 2012 kan worden ingevoerd. Wettelijke beperkingen en technische eisen staan een eerdere introductie in de weg, zegt hij.

Zie ook: ANWB tegen kabinetsvoorstel

Schiphol wil zesde baan aanleggen

Schiphol doet onderzoek naar een extra start- en landingsbaan ten zuiden van de Kaagbaan. De aanleg van de zesde baan komt in het groeiscenario dat de luchthaven dit voorjaar naar het kabinet stuurt.

Het voornemen blijkt uit onderzoek van deze krant. De nieuwe baan moet het mogelijk maken om het aantal vluchten op de luchthaven te laten toenemen van 400.000 tot 600.000 per jaar. Dat komt neer op zo’n zestig miljoen passagiers op jaarbasis.

Volgens deskundigen kan alleen deze baan in oost-westelijke richting voorzien in die behoefte. Omdat uiterlijk 1 april 2008 een reservering voor deze locatie in de provincie Noord-Holland moet worden verlengd, heeft het kabinet aan de luchthaven gevraagd om dit voorjaar duidelijkheid te geven over plannen op de lange termijn. Het rijk zal daarna het groeiscenario van Schiphol onderzoeken. Met de aanleg van deze nieuwe baan wordt het Noord-Hollandse dorp Rijsenhout in zijn voortbestaan bedreigd. De aanleg van de Polderbaan (feitelijk de zevende baan als de kortere Oostbaan wordt meegeteld) leidde al tot zeer grote maatschappelijke onvrede.

De zesde baan die Schiphol wil aanleggen, komt een kilometer ten zuiden van de bestaande Kaagbaan. De nieuwe baan is gepland in het groeiscenario, dat Schiphol dit voorjaar aan het kabinet aanbiedt, zo bevestigt een woordvoerder van Schiphol. ‘Aan ons is gevraagd zo’n scenario aan te leveren’, aldus persvoorlichter Mirjam Snoerwang van Schiphol. ‘Gezien de huidige behoefte, gaat de voorkeur uit naar een parallelle Kaagbaan.’

Voorzitter van Platform Luchtvaart Nederland Benno Baksteen en oud-voorzitter van de Commissie Deskundigen Vliegtuiggeluid Guus Berkhout bevestigen dat er over de aanleg van een parallelle Kaagbaan wordt gesproken. Volgens Baksteen, die tevens gezagvoerder is op een Boeing 747, biedt het huidige banenstelsel bij harde wind onvoldoende mogelijkheden. ‘Als je een parallelle Kaagbaan hebt, kun het verkeer wel goed afwikkelen.’

Hoogleraar Innovatiemanagement aan de TU Delft Berkhout: ‘Willen we in Nederland dat Schiphol internationaal belangrijk blijft, dan moeten we akkoord gaan met de groei. Daar hoort lawaai bij.’ Volgens Berkhout wordt het wel tijd dat het kabinet een langetermijnvisie ontwikkelt. ‘Je kunt het Schiphol niet kwalijk nemen dat ze bij willen blijven met de groei van het luchtverkeer, die ligt nu op vier procent. Maar als we straks aan de 600.000 vliegbewegingen zitten, dan start de discussie over groeien tot 700.000. Er ligt zelfs een plan voor een zevende baan. Waar we nerveus van moeten worden, is het gebrek aan toekomstvisie bij het kabinet voor het internationale luchtverkeer in Nederland.’

Het aantal arbeidsplaatsen op Schiphol groeide het afgelopen jaar sterker dan ooit. De luchthaven beschikt over ruim 61.000 arbeidsplaatsen, 6,4 procent meer dan een jaar eerder. De werkgelegenheid op Schiphol groeit volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek sneller dan het landelijk gemiddelde.