Interview Maureen Sarucco, De fluisteraar van Job Cohen

Maureen Sarucco is al 25 jaar hoofd veiligheid van Amsterdam. Toch geeft ze slechts zelden interviews. De Pers duikt met de Nederlandse Condoleezza Rice ‘de bunker’ in.

Achter een bomvrije deur in de kelder van het stadhuis is het crisiscentrum. ‘De bunker’, oppervlakte ongeveer 500 vierkante meter, ligt aan de westkant van de Stopera. Bij rampen en crises heeft Maureen Sarucco de leiding. ‘Ik ben technisch voorzitter van de rampenstaf’, zegt ze, wijzend naar het spreekgestoelte in het zenuwcentrum. ‘De burgemeester heeft daardoor zijn handen vrij om zich met de inhoud te bemoeien.’

Uiterst zelden spreekt de rechterhand van Job Cohen met de media. Geert Mak interviewde haar in 1995 en Het Parool in 2004. Maar als Sarucco verkozen zou worden tot Overheidsmanager van het Jaar 2007, kon ze er niet omheen. Voor één keer stemde ze in met een gesprek, áls ze tenminste zou winnen. Dat deed ze.

In ruim 25 jaar groeide de afdeling van vier tot zestig man en zag zij heel wat crises aan zich voorbijtrekken. De vergelijking met de Afro-Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice is gauw gemaakt. Zij was jarenlang veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president. Het roept dubbele gevoelens op bij de op Curaçao geboren Sarucco, die Surinaamse ouders heeft. ‘Aan de ene kant vind ik het bijzonder complimenteus. Het is geweldig wat zij als zwarte vrouw heeft bereikt, maar ik heb niet dezelfde politieke voorkeur. Ik ben geen Bush-fan.’

Het leven in de luwte blijft voor haar een heel bewuste keuze. ‘Ik functioneer het best in de schaduw van de burgemeester. Hoe dichter je tegen een bestuurder aanzit, hoe terughoudender je moet zijn met publiciteit. Ik heb te veel mensen over hun ego zien struikelen. Mijn toegevoegde waarde uit zich niet publicitair, maar in wat ik in de oren van de burgemeester fluister.’

Ook na de moord op Theo van Gogh in 2002 – volgens haar ‘een vreselijke tijd’ – stond ze aan de zijde van PvdA-burgervader Job Cohen. ‘In die dagen heb ik wakker gelegen. Hoe houden we onze samenleving bijeen? Ons motto is binden en grenzen stellen, die twee kunnen niet zonder elkaar. Maar die manier van denken stond onder druk.’ Toch is ze trots op de manier waarop Amsterdam handelde na de moord op Van Gogh. ‘Het was moeilijk, want er is iemand doodgegaan, maar we hebben géén rellen gehad. Op zo’n moment houden we de vinger aan de pols van de samenleving. We willen precies weten wat op elke hoek van elke straat speelt. Loopt de spanning op? Moeten we interveniëren?’

Het zijn volgens haar bij uitstek momenten waarop ambtenaren de deur uit moeten. ‘Ook al zit je in schaal veertien, ga weg achter dat bureau. De straat op, naar scholen en jongerencentra. Met één druk op de knop kunnen we ambtenaren activeren. Als je ook maar even onrust ruikt, sturen we iemand om uit te leggen wat er aan de hand is.’

Job Cohen is volgens sommigen te soft. Maar Sarucco staat binnen de gemeente Amsterdam juist bekend om haar harde aanpak. Of dat botst? ‘Nee, oh nee, helemaal niet!’ roept ze luid. ‘Het gaat hartstikke goed met de veiligheid in Amsterdam. Alleen men wil dat niet zien. Ik vind echt dat de hoofdstad geen betere burgemeester kan hebben.’

Toch waren er recent rellen en autobranden in stadsdeel Slotervaart, nadat de politie een messenstekende Marokkaanse man had doodgeschoten. ‘Amsterdam West is een zorgenkind. Daar zijn urgente problemen.’ Sarucco pleit voor een bredere aanpak van de criminaliteit. ‘Een jongere oppakken en drie jaar opsluiten, daar win je niets mee. Ik hoef u niet uit te leggen hoe groot het risico is dat een jongen zonder uitzicht op werk ontspoort. Laten we in godsnaam iets doen aan onderwijsachterstanden.’

Hoewel veiligheid eigenlijk een politietaak is, ziet Sarucco ook een grote rol weggelegd voor Marokkaanse straatcoaches. ‘Zij spreken de taal van de straat, rijden rond op een fiets en spreken jongeren aan op hun gedrag. Wie ben je? Waarom doe je dat? Waar woon je? Binnen vierentwintig uur moeten zij bij het huis aankloppen en een gesprek met de ouders aangaan. We komen gezinnen binnen door gebruik te maken van de Marokkaanse gemeenschap zelf.’

De spanningen tussen autochtonen en allochtonen doen haar denken aan de tijd dat ze in dienst trad bij de gemeente. ‘Het roept bij mij een déjà-vu-gevoel op’, zegt zij verwijzend naar de frictie die er begin jaren tachtig in Amsterdam was met de Surinaamse bevolking. ‘Nu ligt het accent op de Turkse en Marokkaanse bevolking.’ De minderhedenproblematiek was voor Sarucco, die begin dit jaar zelf nog een maand in Suriname doorbracht, een van de redenen om bij de overheid te gaan werken. ‘Ik wilde bouwen aan de samenleving.’

Hoogte- en dieptepunt in haar carrière was de Bijlmerramp in 1992. Een dieptepunt omdat er 43 doden vielen en het vliegtuig niet alleen een gat boorde in de flat in de Amsterdamse Bijlmermeer, maar ook in de Surinaamse gemeenschap die daar volop vertegenwoordigd is. ‘De toenmalige directeur zat op dat moment in Amerika, dus ik moest hem plotseling vervangen’, vertelt ze. ‘Professioneel was het een hoogtepunt, omdat je op dat moment het beste uit jezelf moet halen. Als er crisis is, daalt mijn hartslag en word ik heel rustig van binnen. Ik denk dat dat een van de dingen is die maakt dat ik een goede crisismanager ben. Pas twee maanden na de Bijlmerramp kon ik een nacht niet slapen. In de bunker hadden we via camera’s dag en nacht zicht op wat er gebeurde. Je zag hoe lijken werden weggedragen. Al die beelden flitsten langs me heen. Ik ben opgestaan en gaan schrijven in mijn dagboek. Uren! Ik werd me daar pas van bewust toen mijn hand totaal verkrampt was. Ik was doodmoe, ben gaan slapen en de volgende dag was het goed. Ik heb het boek bij mijn rijtje dagboeken gezet en nooit meer gelezen wat ik heb geschreven.’

Met haar familie heeft ze een sterke band. ‘Ik kom uit een gezin waar je van kinds af wordt bijgebracht dat je familie belangrijk is.’ Ook haar 92-jarige moeder woonde de prijsuitreiking van de Overheidsmanager van het jaar bij. ‘Totdat ik vijftig was woonde ze bij mij’, vertelt Sarucco. ‘Ik kom niet uit een cultuur waar je je ouders in een bejaardenhuis zet.’

De 55-jarige Sarucco, jongste in een gezin van zes, is niet getrouwd en heeft geen kinderen. Is dat een consequentie van de vele uren die zij maakt? ‘Dat heeft er onherroepelijk mee te maken. Mijn functie is zó bevredigend, joh. Daar kan ik mijn creativiteit in kwijt. Je hebt maar zoveel passie, die zit in mijn werk.’

Hyves brengt het leed bijzonder dichtbij

Sinds bekend is dat de 20-jarige militair Timo Smeehuijzen omkwam bij een bermbomaanslag in Afghanistan, krijgt het slachtoffer een gezicht. Bijna honderdtachtigduizend internetters hebben zijn profiel op het digitale vriendennetwerk Hyves bekeken. Tienduizenden nieuwsgierigen zagen foto’s van de zoen die hij gaf op ‘skivakantie met z’n lievie’, de boot waarmee hij voer tijdens de Sneekweek en een avondje stappen in Zeeland. Waar een militair vroeger in de anonimiteit zou sterven, brengt het internet het leed nu bijzonder dichtbij.
De link ‘Marcia > ?? > ?? > Timo. nieuwsgierig?’ leert mij dat ik maar drie stappen verwijderd ben van de omgekomen militair. Dat geldt ook voor het profiel van zijn vriendin Melody Klaver. Haar profiel is inmiddels ruim honderdduizend keer bezocht. Online bedankte de 16-jarige actrice, die onder meer in de films Diep en Afblijven speelde, voor ‘al de lieve krabbeltjes en berichtjes’. ‘Dat betekent echt veel voor me. Voor jullie lijkt het misschien onpersoonlijk, maar de gedachte dat zoveel mensen in Nederland weten wat er is gebeurd en zo meeleven met de familie, vrienden en mij is een kleine troost.’

Een fragment uit haar blog. ‘Timo was de allerliefste, leukste, knapste jongen die ik ken. Ik hou zielsveel van hem. De gedachte dat ik hem nooit meer zal aanraken, zien of zoenen maakt me gek en ik kan alleen maar huilen. Jullie moeten weten dat Timo het beste vriendje is geweest dat ik me ooit had kunnen wensen. Hij liet me dingen voelen die ik nog nooit eerder had gevoeld. Ik kon met hem lachen, maar ook goed met hem praten. Het is oneerlijk, hij was nog maar net twintig en hij had zoveel ambities en dromen met mij. Ik hoop dat jullie aan Timo zullen denken en net als ik, supertrots op hem zullen zijn. Hij ging tenslotte naar dat land om vrede te stichten, mensen te helpen want dat wou hij doen. En dan gebeurt er zoiets, onbegrijpelijk. Timo, lieve schat, je zal altijd in mijn hart zitten en ik zal je nevernooit vergeten. Ik hoop dat de pijn minder wordt, want zo kan ik niet meer verder. Ik zou er alles aan doen om jou weer in mijn armen te kunnen sluiten. Gewoon weer zoals het was. Maar het leven is nou eenmaal zwaar klote soms. Dag Lievie van me, ik mis je.’

Utrechts een-tweetje leidt tot Voetbalwet: ‘Hooligans voortaan keihard gestraft’

Nog vóór de Utrechtse Kamerleden Zijlstra (VVD) en Spekman (PvdA) waren beëdigd, sloten zij een bondgenootschap voor een Voetbalwet. Ondanks lang verzet van het kabinet, komen er keiharde straffen.

Voetbalrellen? De Utrechtse Kamerleden Zijlstra (VVD) en Spekman (PvdA), kunnen erover meepraten. Deze maand nog, verrichtte de politie zestien arrestaties na een zogenaamd ‘vriendschappelijk’ potje van FC Utrecht tegen de Duitse club Schalke 04. Felle gevechten in de Utrechtse binnenstad. Na een klopjacht waarbij ook een helikopter werd ingezet hield de politie in 2004 maarliefst tachtig Ajax-fans en elf Utrecht-supporters aan. Grof geschut wordt niet geschuwd, de politie nam steekwapens, honkbalknuppels en boksbeugels in beslag.

De woedende menigte die het veld oprende tijdens de wedstrijd van ADO Den Haag tegen Vitesse in november vorig jaar, maakte nog eens pijnlijk duidelijk hoe urgent de situatie is. Nog geen twee weken later leidde wangedrag rond de UEFA Cupwedstrijd van Feyenoord tegen AS Nancy ertoe dat Feyenoord voor de rest van het seizoen is uitgesloten van Europees voetbal. Volgens Spekman is het nu ‘hét moment’ om de wet in te voeren.

Opmerkelijke samenwerking

‘We hebben het al over de Voetbalwet gehad, voordat we beëdigd waren’, vertelt Zijlstra. Hij kent Spekman sinds de jaren negentig uit de Utrechtse gemeenteraad. Halbe Zijlstra, voorheen projectmanager voor Shell zat onder meer als fractievoorzitter in de raad voor de VVD en Hans Spekman, eerder verkoper in een milieuboekenwinkel, nam zitting voor de PvdA. ‘Ik zeg: Hans, laten we dat nou eens proberen te claimen. We weten wat we aan elkaar hebben.’

Een opmerkelijke samenwerking, omdat de heren in de Utrechtse gemeenteraad geregeld lijnrecht tegenover elkaar stonden. ‘We zijn het in Utrecht soms ontzettend oneens geweest’, geeft VVD’er Zijlstra toe. Zo was de liberaal, strak in pak gekleed, er fel op tegen dat de gemeente garant stond voor een lening van FC Utrecht. ‘Een privaat bedrijf moet zijn eigen broek op kunnen houden’, betoogt Zijlstra. ‘Wij gaan ook niet garant staan voor andere bedrijven.’ PvdA’er Spekman toenmalig wethouder Sport, gehuld in zijn karakteristieke kleding die aan de jaren zeventig doet denken, koos er wél voor het risico te dragen. ‘Aangezien Halbe toen voor Shell in Mexico zat, kon ik mooi de redding van Utrecht erdoorheen drukken. Halbe is voor Heerenveen’, grapt Spekman.

De samenwerking van het duo, oogstte verbazing bij de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB). Edwin Lokkerbol, manager communicatie en beleid van de KNVB, was aangenaam verrast dat juist PvdA en VVD gezamenlijk de Voetbalwet op de agenda wilden zetten. De voetbalbond is al jaren hartgrondig voorstander van een speciale Voetbalwet. Lokkerbol wijst er wel op dat de Voetbalwet geen wondermiddel is. ‘Deze wet gaat echt niet alles oplossen, het is geen Haarlemmerolie, maar een hulpmiddel om vandalen aan te pakken.’ Volgens Lokkerbol heeft de KNVB structureel last van zo’n 1500 hooligans. ‘Hooligans die vaak met naam en al bekend zijn en dikwijls in het bezit zijn van een stadionverbod, dat zijn de mensen die we nou eens goed willen aanpakken.’

Met verbod toch op tribune

Volgens de Kamerleden slagen raddraaiers met een stadionverbod er momenteel toch in voetbalwedstrijden bij te wonen. Spekman: ‘Ik kom te vaak in het stadion om mensen met stadionverbod niet te zien staan.’ Zijlstra: ‘Het feit dat er nu hooligans met verbod op de tribune staan, bewijst dat er nog mazen in de wet zitten.’ Volgens Zijlstra kan een Voetbalwet duidelijkheid scheppen en obstakels voor vervolging wegnemen. ‘Als je iets op het veld gooit, kun je nu worden vervolgd voor bijvoorbeeld het overtreden van de Milieuwet, openbare geweldpleging of poging tot doodslag. Er bestaat een strafwettelijke meldingsplicht, maar die is het afgelopen jaar slechts zes keer uitgesproken, terwijl er zo’n 1200 mensen van de KNVB een stadionverbod hebben gekregen.’

Een strafrechtelijke meldingsplicht voor supporters met een stadionverbod, moet hooligans definitief uit de stadions weren. ‘Fans die de regels overtreden moeten we straffen’, zegt Spekman. Slecht gedrag van een klein deel van de supporters, vergalt volgens de Kamerleden het plezier van een grote schare fans. De PvdA’er wijst erop dat er ook ‘goed verdienende types’ tussen de hooligans zitten. Zijlstra: ‘IT-systeembeheerders en makelaars deinzen niet terug voor een boete van 450 euro.’ Als het aan de Kamerleden ligt, wordt het voorbeeld van PSV gevolgd en krijgen supporters die het veld opgaan naast een verbod een boete van 15.000 euro. Ook CDA-Kamerlid Joop Atsma schaart zich achter het voorstel van het duo, de initiatiefwet heeft daarmee een ruime meerderheid in de Tweede Kamer. Achter de schermen werken zij samen met de voetbalbond aan een conceptwetsvoorstel. Op elk gebied worden de consequenties van de invoering van een Voetbalwet uitgezocht. Spekman: ‘Het heeft geen zin om een voorstel in te dienen dat meteen door de Raad van State naar de prullenbak wordt verwezen.’ Zijlstra: ‘We moeten voorkomen dat de wet door juridische haarkloverij strandt. Het zijn geen lieverdjes, dan moet je ze ook niet zo aanpakken. Het is nu  stoer als je zegt dat je een stadionverbod hebt.’

Zie ook Voetbalwet naar Brits voorbeeld